Toen ik in januari 1946 op het schoolplein in een plaatsje in West-Friesland kwam - op mijn eerste schooldag na de oorlog, komend uit Indië - werd ik met argwaan aangestaard.

Er stonden veel kinderen en ze hadden gehoord dat er een nieuw meisje op school kwam uit Indië en daar was ze dan. We staarden elkaar aan en opeens kwam er een meisje (op klompen) naar me toe, streek met een vinger over mijn wang, keek naar de vinger en zei toen: 'Nou, ze geeft niet eens af en ze komt uit dat apenland'. Totale verbijstering bij mij en misschien ook wel bij de ander.
Toen de schoolbel klonk, konden we gelukkig naar binnen. Ik ging naar klas 5.
In het klaslokaal werd ik naast de kachel gezet. Goed bedoeld, maar ik had het al gauw veel te warm. De juf was heel aardig en vertelde in het kort wie ik was. 'Kom maar eens voor de klas en vertel wat je hebt meegemaakt, Marietje.' Daar had ik niet op gerekend. Ik probeerde toen te vertellen dat we in het kamp heel weinig te eten kregen en ik daarom kikkers ving, die daarna met een zakmes ontkopte en vilde met een schaar, waarna mijn moeder er een heerlijk ragoutje van maakte. Zover kwam ik niet, want tijdens dit 'spannende' verhaal zag ik aan de gezichten van mijn klasgenoten dat ze het een raar verhaal vonden en mij waarschijnlijk een enorme dierenbeul. Ik sloeg dicht en zei niets meer. Gelukkig kwam de juffrouw me te hulp en nodigde me uit om aan de hand van de wereldkaart, die voor het schoolbord hing, aan te wijzen hoe de boot waarmee we naar Holland waren gekomen, gevaren was vanuit Indië. Dat was niet zo moeilijk en ook veel afstandelijker.

Met mijn dochter kwam ik voor de eerste keer buiten...

Ik had haar een week geleden opgehaald uit Jakarta en nu ging ik naar de Hema, zij in de slendang...

In de Hema werd ik nieuwsgierig aangestaard door een tweetal dames. Ik was apetrots op mijn baby en wilde mijn kind graag aan hen laten zien.

Ik schoof voorzichtig de stof van de slendang een beetje opzij. Een bos zwart haar en een bruin handje verscheen..

--Oh... reageerde een van de vrouwen na een korte stilte:..Ik dacht dat u daar een aapje had !

Mijn zoon, geboren in Yogyakarta speelde dagelijks met vriendjes uit de straat. Hij was zich er niet van bewust dat zijn huidskleur anders was dan die van zijn vriendjes. Ze plaagden zoals gewoonlijk elkaar en andere kinderen die langskwamen. Blanken worden vaak uitgescholden voor "londo dido", gekke blanke. Hij riep altijd even hard mee met zijn vriendjes. Op een dag hadden schoolkinderen op de fiets in het voorbijgaan "londo" tegen hem geroepen. Hevig ontdaan kwam hij thuis: Ze zeggen dat ik een londo ben!

Mevrouw Milly Arends is twee keer naar Nederland gekomen: eerste keer in 1957 als verlofganger, de tweede keer vanuit Biak, na de overdracht van Nieuw Guinea aan Indonesië

In 1957 kwam ik met mijn drie kinderen van 2, 3 en 5 jaar. Met het vliegtuig was ook mogelijk, maar daarvoor moest je zelf het verschil in prijs met de zeereis bijbetalen als de oorlog voorbij was. We zijn met de boot "Oranje" naar Nederland gegaan over de Kaap omdat het oorlog was in Suez. Dat duurde 1 week langer: 4 in plaats van 3 weken. We kwamen aan op 1 mei.
In Zuid Afrika heb ik voor het eerst discriminatie meegemaakt. In Kaapstad konden we van boord gaan. De kapitein waarschuwde ons al dat donkere mensen er beter aan deden om op het schip te blijven of in de tearoom waar iedereen heen ging. Maar wij wilden wat zien.
In een etalage zag ik een leuk vestje en dat zou zeker te pas komen in het koude Holland. De -blanke- dame achter de toonbank was vriendelijk: “Waar komt u vandaan mevrouw? Indonesië? Waar ligt dat"
"Dat is bij Singapore", zei ik en ze verdween naar achter en kwam terug met een donker meisje dat mij moest helpen. Mijn man is blank -lijkend op een totok- ook in het park werden wij weggekeken. Iemand zei dat we er niet mochten zitten: ‘slegs vir blankies’. Pas achteraf wisten we dat dit Apartheid was.
We kwamen in IJmuiden aan en daar werden we met bussen naar de opvangadressen gebracht. Wij gingen naar Utrecht, een opvangadres aan de Catharijnesingel.
We woonden in Utrecht op een zolderkamertje. Je moest daarvoor trappen op, wat we niet gewend waren. Het was zelfs een beetje griezelig. Er was wel een wastafel, maar het water was ijskoud. Daar bleven we drie weken.
Voor mijn man was Nederland geen onbekend land. Voor mij en de kinderen wel. Ik kon niet goed wennen, die eerste keer. Er was geen ruimte, het leek of alles op me afkwam. Een vriendin van ons had iets gevonden in Den Haag, in de Schuitstraat: in de 'trassiebuurt'! In de straat was een ijscoman. Heerlijk, met veel slagroom!

Na bevrijd te zijn uit de kampen, kwam mevrouw van Manen in een chaotische opvang terecht. “Het was een rommeltje"

Mijn vader was ingenieur uit Delft, moeder van Arabisch bloed, maar we moesten ons Europees gedragen. Vader was de baas en streng. Ik mocht niet naar de kampong en geen Maleis spreken. Ach, als kind ben je amicaal met alle Chinezen, Indonesiërs en Nederlanders. Afstand, daar denk je niet aan. Bijvoorbeeld spelen met residentskinderen, daar raak je aan gewend. Pas als je volwassen wordt, zie je dat er verschillen zijn en dat de afstand tussen de milieus juist heel groot is.

Wil je gaan trouwen, dan wordt je afkomst onderzocht. Ben je een Indisch meisje? Dan komt die aanstaande man niet verder in z’n werk. Zo was het bij de Javaasche Bank. De BPM was erg: heeft het meisje blank bloed, dan kom je verder als echtgenoot. Op avondjes van de Factorij komen ze zelfs kijken hoe je je als Indische gedraagt. Deze controleurs komen gewoon via de achterdeur binnen.

Op mijn 23e ging ik naar Sumatra om te trouwen met mijn man, een Rotterdamse jongen. Hij was al zes jaar in Indie. Hij zat op een onderneming met oliepalmen, vezels, thee en terpentijn. Mooi, rustig en veel natuur. Ons zoontje Karel is in het kamp geboren. Drie jaar was hij toen ik naar Nederland ging. Mijn dochter is in Holland geboren.

Uit de kampen gekomen, werden we opgevangen door een Zwitserse organisatie. We werden met meerdere gezinnen in huizen gezet waar we moesten blijven tot alles geregeld was in Medan. Het was een rommeltje. Iedereen wachtte maar af. Mijn man ontmoette ik weer in de soos daar.

We zouden naar Afrika kunnen gaan omdat daar ook cultures waren, maar mijn man wilde niet. Toen ging ik met de kinderen vast terug naar Holland. Ik was 28 toen. We gingen met de Jisandane, een KPM boot. Iedereen wist waar íe naar toe ging. Ik was blij uit de rotzooi te zijn. Verder was het afwachten, wat moet je, we hadden geen kleren, we hadden niks, geen kleren, die kregen we in Attaca van het Rode Kruis.

Mevrouw Philippi ging van Oost-Indië naar West-Indië via Nederland.

Vanuit Indonesië via Nieuw Guinea werden de vrouwen in 1962 met de kinderen vooruit gestuurd. Met de boot zijn wij naar Nederland gekomen. Bij aankomst zijn we naar Bunschoten gebracht. Daar in het pension hebben we met zijn allen in een grote kamer gezeten.

In 1965 kregen we een eigen huis in Noordwijkerhout bij Wijk aan Zee. Dit was de mooiste tijd. We zijn later ook in Amsterdam en Rotterdam geweest. In die pensions moest je zelf eten halen. Op 's woensdags kon je dan zelf koken in de gezamelijke keuken. Je moest zelf boodschappen doen. Dat was erg fijn.

We zijn ook uitgezonden geweest naar Curaçao voor drie jaar. Daar woonden we tussen veel families die bij de marine en de Shell Maatschappij werkten. Er waren ook veel jonge mensen daar als administratieve kracht aan het werk.

Daarna ben ik even naar Holland terug gegaan om een aangepaste omgeving voor mijn jongste dochter te zoeken, zij is gehandicapt. Drie kinderen hebben hun school in Holland afgemaakt. In 1985 zijn we na 15 jaar Curaçao weer naar Holland vertrokken, toen waren we die tijd daar ook echt beu.

Mevrouw Obendorfer vertelt over haar ervaringen in Nederland, vooral over de kleding en het eten.

Ik ben geboren in 1917 in Hoorn. Toen ik anderhalf jaar oud was vertrokken mijn ouders met mij naar Indië. Er is nog een foto, genomen op de boot, waar ik op sta in de armen van mijn moeder. Alle twee mijn ouders waren echte totoks, ze waren nog nooit in Indië geweest. Toen ik 5 jaar was is mijn broertje geboren in Kediri; ik zei altijd dat ik ook in Kediri was geboren. Je voelt het toch als je land, Indië.

Mijn vader was bij de politie. Eerst gingen we voor een paar jaar naar Buitenzorg. Daar moest hij de taal leren. Later werd hij Hoofd van de kazerne en woonden we in Malang.
Toen ik 10 jaar was gingen we met verlof naar Holland. Ik logeerde bij mijn oma. Ik vond er niet veel aan, je mocht maar een keer per week baden. Aan het eten moest ik erg wennen.
Mensen zeiden tegen me: 'Je kunt wel zien dat je uit Indië komt'. Dat vond ik fijn.
Tijdens de oorlog zat ik in het kamp in Batavia. Met andere vrouwen moest ik daar beerputten leegmaken. We zongen :"O Rosemary, I love you". De beloning voor dat werk was dat je als eerste mochten baden.

Ik trouwde in Indië met een Hongaarse man. Hij was musicus. Ik had hem ontmoet in Bandung. Hij was bassist en speelde in Hotel Preanger en in het Savoy Homann. "szeretlek.." zei hij tegen me. Dat is Hongaars voor 'ik hou van je'.

Toen de oorlog voorbij was, bleven we nog 7 jaar in Indië, voordat we terug konden naar Holland. Er waren problemen met de naturalisatie van mijn man. Tenslotte gingen we dan met de 'Sibayak'. Onderweg, in Ataca, kregen we warme kleren voor het Hollandse klimaat. En al die kleren, die hemden..verschrikkelijk! In Indië droeg je alleen een beha en een slipje als ondergoed...kasian, al dat kriebelspul
Ik had intussen een dochter en twee jongens. 't Regende toen we aankwamen. Het was grijs en grauw...
" 't Is nat!' zei mijn man en hij bleef in de hut, totdat we van boord gingen.

Van hotel naar hotel verhuisd in Indië, kwam er voor Joke Hendriks-Kramer pas een beetje rust in Nederland

In mei 1947 vertrokken we naar Holland. Op 6-jarige leeftijd was ik al eens als pakketje naar Holland gestuurd, naar mijn grootouders. Ik was te lastig in het hotelbedrijf. Een tante die onderwijzeres was, heeft mij eigenlijk opgevangen. Naar haar moest ik luisteren. Maar ’t was zò’n mens (djempol). Van mijn ouders kreeg ik geen liefde. Op mijn 10-de, in 1938 ben ik weer opgehaald uit Nederland. Ik wilde naar vader.

In 1947 gingen we dus als gezin (vader, moeder, kind) naar Holland. Met het vliegtuig naar Djakarta, daarna aan boord van de "Sloterdijk". Ik kreeg een baantje op het schip, als kinderoppas en in de verpleging. Daarmee had ik 100 gulden verdiend, zei mijn moeder. Ik heb het geld nooit gezien.....

In Attaca (Suez) hebben we kleding gekregen, alles nieuw, alles passend. Maar wat was eigenlijk een jarretellegordel? Ik kreeg er dikke kousen bij. Ook een teddyjas, type houtje-touwtje.
Mijn eerste indruk in Nederland was emotie, staande aan de reling bij aankomst. Toen ik de trap afliep was ik in tranen en dacht: “Indië zie ik nooit weer". Het was wel heel fijn dat ik aan boord gewerkt had, dat gaf afleiding.

In Nederland gekomen miste ik de gastvrijheid. Gasten werd niet vanzelfsprekend iets aangeboden en na het eerste koekje bleef de koektrommel dicht.

Mevrouw Zilversmit-Lasut was getrouwd met een militaire bakker. Na een verblijf in Nieuw Guinea vertrokken zij per boot naar Nederland. Van pension tot pension gegaan kregen zij uiteindelijk toch een eigen bungalow.

In 1949 ben ik getrouwd. In de oorlog heb ik niet in het kamp gezeten, want ik ben Menadonese. Tijdens de bersiaptijd was ik wel in het kamp.
Daar heb ik mijn man leren kennen, een Indische jongen uit Malang. Hij werkte in de bakkerij. De jonge meisjes mochten daar werken, getrouwde vrouwen niet. Ik was 23 jaar toen.

Nadat we getrouwd waren gingen we naar Nieuw Guinea. Daar hebben we ongeveer vijf en een half jaar gewoond.
In 1955 gingen we naar Holland. Mijn man was militair.
We gingen met de boot, de 'Sibayak'. De reis duurde lang, wel een maand.
Warme kleding voor het Hollandse klimaat heb ik niet gekregen, ook geen voorschotje trouwens.
Ze zeiden altijd dat mensen uit Nieuw Guinea wel wat geld hadden...
Het was toevallig mooi weer toen we aankwamen.

Mijn zus was al in Holland. Ze was getrouwd met iemand uit Utrecht.
Ik was eigenlijk meteen gewend in Holland, miste Indië eigenlijk niet. Ik kan me makkelijk aanpassen, ben tevreden van nature...

We kwamen eerst terecht in een pension in Schoorl, daarna in een pension in Amsterdam, in de Den Texstraat, vlakbij de Weteringschans, en nog later in Hilversum.
Tenslotte kregen we een huis in Kortenhoef. In Kortenhoef kregen we een soort bungalow. Dat was in 1959. Mijn man werkte toen bij de MC (Militaire Colonne) op Crailo. Toen zijn diensttijd erop zat kwam hij te werken bij de Firma Rosenthal in Hilversum (assuranties en verzekeringen).

In Schoorl mocht je wel zelf koken, maar meestal aten we het eten van het pension.
In Amsterdam mocht je helemaal niets koken zelf, ook geen koffie en thee maken. Het werd allemaal gebracht.
Pas in Hilversum en Kortenhoef kon ik zelf gaan koken. Dat deed ik graag. Een van onze lievelingsgerechten was 'ikan goreng met saus tomaat'; gebakken vis met een sausje van tomatenketchup.

De familie van mevrouw van Manen had voorlopig genoeg te vragen. Ze kenden alleen indianenverhalen over Indië (alsof de tijgers daar over straat liepen).

In Nederland zijn we in bussen gestapt richting Rotterdam. Overal moesten mensen eruit. Ik zou naar m’n schoonouders in Schiedam. Veel vrouwen waren bang. Alles was natuurlijk onbekend. In Delft moest een vrouw eruit. Ze durfde niet, kende haar schoonfamilie niet. "D’r uit", zeiden we allemaal tegen haar. De een was bang voor vreemde familie, de ander bang voor boven wonen, of om op zolder te slapen. Mijn schoonouders waren weg van de jongen. Je bent helemaal niet zo Indisch, zeiden ze. Pas maar op, zei ik.

Mijn schoonfamilie kwam uit een eenvoudiger milieu dan mijn eigen familie. Voor mij maakte ’t niet uit. Een oom van me zei: "Ik moet weten waar ze terecht is gekomen. Eéééh!"

Mijn man kwam na een jaartje, dat ging niet zo vlot hoor. Hij moest wachten omdat we onder de militaire gemeenschap vielen.

Koken deed oma, ik mocht niks doen, je was gast, moest precies doen wat de gastvrouw zei, maar ze was heel aardig. Je kwam uit een oorlog zeg en je was verschrikkelijk blij met iets dat gezellig was.

In het begin was het niet zo gemakkelijk kennissen te maken. De familie had voorlopig genoeg te vragen. Ze hadden indianenverhalen over Indië (alsof de tijgers daar over straat liepen).
Je moest naar het badhuis toendertijd. En wie ontmoette ik daar? Mensen uit het kamp. Grappig is dat.